PRP Tedavisi

PRP TEDAVİSİ: DOĞAL VE GÜVENLİ İYİLEŞME

PRP NEDİR?

Hayatın akışını sağlayan kan, iki ana bölümden oluşmaktadır. Sıvı bölüm (plazma) ve hücreler.

Kanda bulunan hücreler alyuvar, akyuvar ve trombositler olarak üçe ayrılırlar.

Trombositler kanda bulunan hücre parçacıklarıdır.

Kanamanın durmasını sağlamayı ve yara bölgesinde hızlı iyileşmeyi hedef alan hücre gurubu trombositlerde, birçok büyüme faktörü (growth factor) bulunur.

Büyüme faktörü hedeflendiği alanda (doku iyileşmesi) özelleşmiş protein parçacıklarıdır.

Bu protein parçacıklarının yaralanmış-örselenmiş doku üzerinde BİYOLOJİK iyileşmeyi sağlayıcı ve hızlandırıcı etkileri olduğu düşünülmektedir.

Trombositler genelde yaralanmış bölgeye kan akımı ile ulaşırlar. İlk temel hedef damar çeperinde bir tıkaç oluşturmak ve kanamanın durmasını sağlamaktır. Daha sonraki süreçte yaralanmış dokunun iyileşmesi ve normal sürecin işlemesini sağlamaya çalışırlar.

Bu nedenlere ek olarak yapılan laboratuar çalışmalarında trombositlerin çeşitli büyüme faktörlerini konsantre olarak içerdiği gözlenmiştir. Bunlara örnek olarak:

Platelet derived growth factor,Transforming growth factor-ß, Endothelial growth factor, Epithelial growth factor, Insulin like growth factor, Hepotocyte growth factor, Fibroblast growth factor, Cartilage derived morphogenic protein, Verilebilir.

Büyüme faktörleri ile ilgili deneysel çalışmalar nerede ise 50 yıldır devam etmektedir. Uygulamadaki en büyük sorunlardan birisi tatbikat sonrası ömürlerinin çok kısa olmasıdır.  Buda proteinin doğal davranış biçimidir. Bu soruna çözüm olarak büyüme faktörlerinin hematom (bir çeşit kan havuzu) içerisinde dokuya zerk edilmesi düşünülmüştür.

OTOLOG PRP NEDİR?

“Otolog” kişinin kendi vücudu anlamına gelmektedir. Yani kaynak olarak başka birisinin veya hayvanın dokusu değil, kişinin kendi dokusu kullanılmaktadır. Bu yöntemle, yaralı veya hasta bir dokuya kişinin kendi plazması yani büyüme faktörleri, konsantre olarak uygulanmış olur. PRP’ de yani trombositten zengin plazmada, normal plazmaya göre daha fazla büyüme faktörü salınır ve böylece normal yara iyileşmesine göre daha fazla sayıda kök hücre buraya gelir.

PRP NASIL UYGULANIR?

PRP, Platelet Rich Plasma kelimelerinin kısaltılmış halidir. Kişinin kendisinden bir miktar kan alınarak trombositleri ayrılır, konsantre hale getirilir. Böylece otolog (kişinin kendisine ait) büyüme faktörlerinin konsantre halde elde edilebilmesi ve hastalık içeren bölgeye uygulanabilmesi sağlanır. Bir üstünlüğü de ayrıca hematom gibi taşıyıcılara gerek duyulmamasıdır.

Uygulama öncesi hazırlık ve uygulama klinikte yapılır. Uygulama öncesi hazırlık 30 dakikadan daha az sürer. Damarınızdan ortalama 10-20 ml. kan alınır. Yaklaşık 10 dakika santrifüj yapıldıktan sonra kırmızı kan hücreleri ile plazma ve trombositler birbirlerinden ayrılırlar. Bu işlem sonunda plazmadaki trombosit miktarı, kandaki trombosit miktarına göre 2 ile 5 kat daha artmıştır. Elde edilen PRP eklem veya doku içine enjeksiyon şeklinde uygulanır.

Bazı hastalıklarda birden fazla (zaman aralıklarına yayarak) enjeksiyon yapmak gerekebilir.

Otolog PRP preparatının hazırlanması, kliniğimiz laboratuarında, Mikrobiyoloji uzmanı Dr. Haşim Şengör tarafından yapılmaktadır.

HANGİ DURUMLARDA UYGULANAMAZ?

Pıhtılaşma bozukluğu olanlarda, trombosit sayısı düşük olanlarda, tedavi edilecek bölgede enfeksiyonu olanlarda, ateşli hastalıklarda, kronik karaciğer hastalıklarında ve heparin ya da warfarin gibi kan sulandırıcı ilaçlar kullanılıyorsa uygulama yapılmaz.

Aspirin, E vitamini ve St. John’s Wort gibi kanı incelten ilaçlar kullanılıyorsa, bu ilaçların kesilmesi gerekmez ancak yan etkiler konusunda dikkatli olunması gereklidir.

PRP NASIL ETKİ EDER?

Tendon (kiriş) problemlerinde etki:Tendon (kiriş) yaralanmaları sonrası vücuttaki onarım 3 dönemden oluşur. Yangı dönemi (enflammasyon), biçimlenme (formation)dönemi ve yeniden yapılanma (remodelling) dönemi. Süreç yaralanma sonrası bölgede kan birikmesi ile başlar. Bu birikime hematom adı verilir. Daha sonra hematom içindeki trombositler aktif hale geçer ve bünyelerindeki büyüme faktörlerini dışarıya salarlar.  Bölgeye hücre akımı başlar ve granülom adı verdiğimiz taslak iyileşme dokusu oluşur. Bu doku kollajen adı verilen ve vücudun temel yapı taşı olan proteini üretmeye başlar.  Daha sonra şekillenme ve oluşan skar (yara iyileşme) dokusunun kalitesinin arttırılması çalışması (remodelling) başlar. Büyüme faktörlerinin erken uyarıcı ve iyileşmeyi hızlandırıcı etkilerinin olduğu ARTIK bilinmekle birlikte uzun dönemdeki faydaları olup olmadığı araştırılması gereken konulardandır.

Patellar tendinit (Jumpers knee), kronik diz önünde ağrı: PRP uygulanmasının patellar tendon (dizin önündeki kiriş) iyileşmesinde iyileşme hızını arttırdığı hayvan deneyleri ile gösterilmiştir (prpyayin3.pdf).  Ayrıca karşılaştırmalı guruplarla yapılan prospektif klinik çalışmalarda PRP tedavisi uygulanan grup daha iyi ve daha kısa sürede iyileşme belirtileri göstermiş, spor aktivitelerinde yüksek seviyede gelişme göstermiştir (prpyayin5.pdf).

Kıkırdak sorunlarında etki:PRP uygulanmasının geniş kıkırdak kayıplarının iyileşme hızını arttırdığı ve oluşan iyileşme dokusunun kalitesinin arttığı hayvan deneyleri ile gösterilmiştir (prpyayin4.pdf). 

Diz eklemi kireçlenmesi –aşınması (osteoartrit):  Diz eklemi kireçlenmesi hastalığına sahip kişilerde eklem içine yapılan 3 PRP uygulamasının diz ekleminde ağrıyı önemli ölçüde giderdiği ve hareket sınırını arttırdığı gözlenmiştir. Yalnız, uygulamanın yapıldığı hasta sayısı az ve takip süresi kısadır (12 ay) (prpyayin7.pdf). 120 hastayı içeren bir başka çalışmada, PRP uygulamasının sonuçlarının eklem içi Hyaluronik asit uygulamasından istatistiksel olarak anlamlı oranda daha iyi olduğu gözlenmiştir (prpyayin8.pdf).

Kırık iyileşme sorunları (kaynamama):Yapılan deneysel çalışmalarda, PRP uygulamasının kırık iyileşmesini radyolojik olarak (çekilen grafilerdeki görüntü), biyomekanik olarak (çeşitli makineler ile uygulanan dayanıklılık testleri) ve histolojik olarak (mikroskopik doku incelemesi)  uygulanmayan gruba kıyasla istatistiksel açıdan anlamlı oranda olumlu yönde etkilediği gösterilmiştir (prpyayin6.pdf).

KAS İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARINDA UYGULAMA ALANLARI

Tendon (kiriş) yaralanmaları:

Tenisçi dirseği (lateral epikondilit) (prpyayin22.pdf)

El bileği tendinitleri (prpyayin21.pdf)

Patellar tendinit, kronik diz önünde ağrı (prpyayin3.pdf  , prpyayin5.pdf , prpyayin23.pdf 

Topuk dikeni (plantar fasiit) ( prpyayin16.pdf )

Omuz ekleminin kronik tendinitleri (kalsifik tendinit)

Tendon onarımının uyarılması ( prpyayin2.pdf ) 

Aşil (topuk) tendon yaralanmalarının iyileşmesinin hızlandırılması (prpyayin2.pdf , prpyayin15.pdf )  

Bağ yaralanmaları:

Diz eklemi iç yan bağ yaralanmaları ( prpyayin12.pdf , prpyayin13.pdf )

Kronik ayak bileği iç yan bağ (deltoid) yaralanmaları ( prpyayin17.pdf )

Kronik ayak bileği dış yan bağ yaralanmaları ( prpyayin17.pdf )

Kıkırdak sorunları (aşınma-kireçlenme)

Geniş alanlı kıkırdak aşınmalarının-kayıplarının onarımı ( prpyayin4.pdf )

Diz eklemi kireçlenmesi –aşınması (osteoartrit) ( prpyayin7.pdf )

Talus osteokondral yaralanmalarının tedavisinde ( prpyayin19.pdf )

Menisküs yaralanmalarının tamirinde ( prpyayin20.pdf )

Kemik sorunları

Kırık iyileşme sorunları (kaynamama) ( prpyayin6.pdf , prpyayin18.pdf )

Sporcularda iyileşmeyen stres kırıklarının tedavisinde ( prpyayin17.pdf )

KAS İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARINDA PRP UYGULAMALARININ ETKİLİ OLMADIĞI ALANLAR

  1. Omuz ekleminde mevcut olan rotator cuff (rotatuar manşet) yaralanmalarının cerrahi tedavisinde iyileşmeyi desteklemek ve hızlandırmak amaçlı PRP uygulamasının etkisi olmadığı gözlenmiştir. Bu konu ile ilgili geniş bir derleme yayınlanmıştır ( prpyayin10.pdf , prpyayin11.pdf ).
  2. Eklem kireçlenme –aşınması (osteoartrit) ile ilgili PRP uygulamaları evre 1-3 arası hastalarda yapılmıştır. Özetle belirtmek gerekirse PRP tedavisi, osteoartritin (kireçlenmenin) cerrahi tedavisine alternatif olarak görülmemelidir. Bir ortopedi uzmanı tarafından cerrahi tedavi (total protez vb) endikasyonu konmuş hastada PRP tedavisinin alternatif olabileceği veya cerrahiye gereksinimi ortadan kaldıracağı düşünülmemelidir. Bu konuda yeni çalışmaların beklenmesi gerekir.
  3. Diz iç yan bağ ve ayak bileği bağ yaralanmalarında kullanılabilir ( prpyayin13.pdf ). Fakat kesin sonuçlar için klinik kontrollü çalışmalar ihtiyaç duyulmaktadır ( prpyayin12.pdf ).

OLASI SORUNLAR

  1. PRP uygulamasının herhangi bir yan etkisi yoktur. Uygulanan preparat hastanın kendi dokusundan (kan) hazırlanmaktadır. Alerji reaksiyonu veya doku reaksiyonu gözlenmemiştir.
  2. En önemli olası sorun tedaviye istenen yanıtın alınamamasıdır. Tüm tedavi süreci biyoteknoloji kullanımını içerdiğinden masraflıdır. Ayrıca uygulamanın enjeksiyon ile yapılması azda olsa ağrılı bir süreç içermektedir. Tüm bu sıkıntılardan sonra istenen sonucu elde edememek hem hasta hem de hekim açısından hayal kırıklığı yaratabilir.
  3. Uygulama sonrası eklem içinde veya yumuşak dokularda nadiren de olsa ısı artışı, kızarıklık, ağrı oluşabilir. Bu süreç1-3 gün sürebilir.
  4. Sterilizasyon içeren kesin kurallar ile yapılsa dahi az da olsa enfeksiyon (mikrop kapma) riski her girişim gibi mevcuttur.

PRP’nin ortopedik problemlerde kullanımı ile ilgili özellikle son 5 yılda çok sayıda bilimsel çalışma yayınlanmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğunda sonuçların çok iyi olduğu belirtilse de bir takım eksikleri mevcuttur. 2009 yılında British Medical Bulletin dergisinde çıkan bir derleme, bu konudaki yayınların eksiklilerini tespit etmiştir. Bunlardan en önemlisi hazırlanan enjeksiyon preparatındaki büyüme faktörlerinin miktarı ve türleri konusunda standardizasyon eksikliğidir ( prpyayin1.pdf , prpyayin9.pdf , prpyayin12.pdf ).

GELECEK UFUKLAR

PRP Shot May Substitute for Surgery in Elbow Injury.AAOS 2012.American Academy of Orthopaedic Surgeons 2012 Annual Meeting.